Panathinaikos is de meest succesvolle basketbalformatie in de moderne opzet van de Euroleague. Sinds de invoering van het final four-systeem in 1988 pakten de Athenenaren vijf keer de overwinning. Dit jaar hopen de fans op een zesde ster, maar de weg daar naartoe is nog heel lang.

Voor niet-kenners is het Europese basketbal maar moeilijk te begrijpen. Helemaal daar Nederlandse media slechts sporadisch aandacht besteden aan deze competities. Niet zo gek aangezien de vaderlandse clubs – als ze al meedoen – vaak in een vroegtijdig stadium afhaken. Voor Griekenland ligt dat heel anders. De basketbalnatie is ook binnen Europa een van de toonaangevende landen. Panathinaikos loopt daarbij voorop en ook dit jaar is het verwachtingspatroon hoog. De hoogste tijd om een beetje inzicht te verschaffen in de Europese basketbalcompetities.

Panathinaikos vragen zingend om de vijfde cup tijdens de final four in Berlijn in 2009.

Twee competities

De belangrijkste Europese competitie is de Euroleague. Dit is goed te vergelijken met de Champions League in het voetbal. In deze competitie vechten de 24 sterkste clubs uit de sterkste landen uit wie zich Europa’s beste mag noemen. Daaronder is de Eurocup. Simpel gezegd spelen daarin de B-teams, waaronder de Nederlandse kampioen Groningen. Het hoogste niveau van het Europese basketbal is voor ons land ver weg.

Deelnemers Euroleague

Van de 24 teams die starten in de Euroleague liggen er voor het seizoen al 22 vast. 21 plekken worden toegewezen op basis van de prestaties in de nationale competitie. De sterkte van de nationale competitie bepaalt hoeveel teams een land mag afvaardigen. Zo gaan de Griekse nummers één en twee direct door naar het hoofdtoernooi. Voor de zwakkere landen is er nog een kwalificatietoernooi, waarbij twee ploegen zich kunnen kwalificeren voor het hoofdtoernooi. Dit jaar kreeg het Belgische Charleroi dit voor elkaar. Het deelnemersveld van 24 teams wordt vervolledigd door de winnaar van de Eurocup van het jaar ervoor.

Lange weg

Het hoofdtoernooi van de Euroleague begint met een poulefase. In vier poules spelen zes teams tegen elke tegenstander een uit- en thuiswedstrijd. Per poule gaan vier formaties door naar de laatste zestien. Hier volgt een nieuwe groepsronde met in totaal zes wedstrijddagen, waarbij de helft afvalt. Daarna volgen de kwartfinales. De nummer één uit elke poule ontmoet hierbij een nummer twee uit een andere groep. In een best-of-five-systeem vechten de laatste acht teams uit wie er naar de final four mogen.

Final four

De final four is een waar spektakel. Na het lange schiftingsproces zijn er dus vier ploegen overgebleven. Die vier teams komen allemaal naar één stad. In die plaats worden zowel de halve finales als de finale afgewerkt. Dit jaar is het grootste Europese basketbalevenement van het jaar in het Italiaanse Turijn. Het principe van de final four bestaat pas sinds 1988. Sindsdien is Panathinaikos met vijf overwinningen de meest succesvolle Europese formatie. Die zeges werden achtereenvolgens behaald in Parijs (1996), Thessaloniki (2000), Bologna (2002), Athene (2007) en Berlijn (2009).

Kanshebber

Ook dit jaar is de groene basketbalmachine een van de topfavorieten. Net als titelverdediger Barcelona en aartsvijand Olympiakos Piraeus. In vijf duels die PAO tot nu toe speelde in de Euroleague wonnen de Grieken vier keer. Daarmee zijn ze voorlopig koploper in poule D. Een goed begin, maar Panathinaikos is inmiddels ervaren genoeg om niet al het kruit in het begin van het seizoen te verschieten. Nu al pieken heeft simpelweg geen enkele zin in het lange basketbalseizoen.

Het is een weekje vol sportspektakel. Beginnend in een kolkende basketbalhal voor de Euroleague, waar Panathinaikos afrekent met de Russische topformatie CSKA Moskou (74-60). Twee dagen later al volgt de voetbalderby der derby’s: Panathinaikos-Olympiakos Piraeus. De week voor dat duel staat het hele leven in Griekenland stil. Politieke onvrede en de economische crisis zijn even vergeten in het zicht van de clash van centraal Athene en de voorstad aan de haven. Ook hier een ongekend gekkenhuis als Panathinaikos-fans bij gebrek aan rivaliserende supporters een grootscheepse aanval op de politie beginnen. Panatha wint wel, met 2-1.

Gate 13 laat zich horen tegen CSKA Moskou.

Matig affiche

Goed, we hebben dus al het nodige gezien van de Griekse furie. Maar wat in vredesnaam te verwachten van een vrouwenbasketbalduel? En dan niet eens tegen een gerenommeerde tegenstander. Een bescheiden ploeg uit Noord Griekenland komt op bezoek. Het tijdstip wekt ook al geen al te hoge verwachtingen: vier uur ’s middags op een woensdag. Daarentegen wordt het duel wel in de basketbalhal van het historische stadion Leoforos gespeeld. Vroeger het thuishonk van alle teams van Panathinaikos, tegenwoordig nog slechts gebruikt door de amateurtakken (bijvoorbeeld boksen en boogschieten) en soms als thuishaven van de vrouwenteams.

Verouderd stadion

Het stadion is dan ook wel sterk verouderd. En met slechts één bruikbare ingang waar alles en iedereen doorheen moet, beantwoordt het bouwwerk nu ook niet bepaald aan de moderne veiligheidseisen. De fans echter koesteren hun tempel. En elke gelegenheid om nog eens als vanouds ‘de koningstombe’ te behuizen, wordt aangegrepen. Dat wordt al snel duidelijk bij aankomst bij het stadion. Buiten houden enkele brede in groen gekleedde PAO-fans de wacht voor hun tempel.

Panathinaikos-vrouwen in de hal van Leoforos.

Gate 13

Bij binnenkomst verzamelt de harde kern zich in de uiterste hoek van het stadion. Deze groep hardcore-fans blijft de hele wedstrijd gestaag groeien. In eerste instantie lijkt Panathinaikos op een eenvoudige zege af te stevenen. Maar de groene vrouwen vertonen tekenen van narcolepsie en halverwege het derde kwart staat de tegenstander zomaar zeven punten voor. Dan toont Gate 13, de harde kern van PAO, zijn kracht. Enkele honderden fans schreeuwen en zingen zich de longen uit het lijf. De sfeer is in de kille kelder behoorlijk intimiderend. Het gevolg op het veld is dat Panathinaikos moeiteloos weer in- en vervolgens uitloopt. De Atheensen winnen het duel met twee punten verschil.

Intimiderend

Natuurlijk hebben we al het nodige meegemaakt in Athene, maar zo’n duidelijke ommekeer dankzij het publiek hebben we nog niet gezien. De intimiderende werking van de oude basketbalkelder binnen Leoforos is indrukwekkend. “En kun je je voorstellen hoe dat gaat als Olympiakos hier moet spelen?”, grijnst een Griekse fan. “Dan zaten ze hier vaak nog tot vier uur na de wedstrijd vast. Er is immers maar één in- en uitgang. Teams spelen niet graag hier.”

Bij aankomst op het treinstation Irini bij het olympisch stadion van Athene zijn de stadiongeluiden al goed te horen. Toch moeten er nog enkele honderden meters overbrugd worden eer het stadion is bereikt. De tweede helft van Panathinaikos-Olympiakos Piraeus is dan net tien minuten bezig. Dichter bij het stadion wordt het geluid van de mensen daarbinnen echter overstemd. Bij de ingangen van enkele vakken wordt volop gereld. De ijzeren staven, lichtfakkels en stenen vliegen de mobiele eenheid om de oren.

Gelijkmaker

Een blik op het scoreboard leert dat er op dat moment ook nog niet veel te juichen valt voor de fans. Olympiakos leidt namelijk met 0-1. Dan heeft de Griekse politie ineens een moment rust. Het stadion ontploft als Djibril Cissé de gelijkmaker aantekent. Alle relschoppers spoeden zich terug naar binnen om de treffer te vieren op de tonen van het clublied. Maar de rust is maar voor even. Enkele minuten later wordt de politie weer zwaar onder vuur genomen.

stenen en ijzeren staven

In de gevechten met de ME is alles geoorloofd. Fans breken stenen uit muren van het stadion om deze als munitie te gebruiken. Uit ijzeren hekken worden spijlen gesloopt en ook deze staven vliegen door de lucht. De gevechten beginnen bij vak 1, waar de fanatieke fanclub Gate 13 zit. Maar al snel schieten andere vakken hun kameraden te hulp. De agenten laten zich daarbij ook niet onbetuigd en gooien gewoon stenen terug naar de fans. Het is even niets minder dan pure oorlog in Athene. Pas als de politie de fans met traangas gaat bestoken, keert de rust min of meer terug.

Traangas

De gevechten zijn dan al een keer onderbroken omdat Panathinaikos een strafschop mee krijgt. De vechtersbazen spoeden zich naar binnen om de tweede treffer van Cissé te kunnen aanschouwen. Maar ook deze wapenstilstand is van korte duur, waardoor de politie zich genoodzaakt ziet traangas te gebruiken. Die lucht dringt ook het stadion in. Bij een hoop mensen lopen de tranen uit de ogen en er wordt heel wat afgeroggeld. Kort na deze actie trekt de politie zich helemaal terug om schermutselingen na de wedstrijd te voorkomen. Dus zoeken de fans na afloop vrolijk zingend de trein op. Door de 2-1 winst op de koploper is Panathinaikos weer helemaal terug in de Griekse titelrace. Al was dat voor veel fans dus niet het verhaal van de dag.

Lees ook over de ervaringen van journalist Joris van Duin rond deze wedstrijd op zijn weblog.

Het bleek om een samenwerking te gaan tussen Griekse en Nederlandse supporters. Naast leuzen op het stadion zelf en muren in de directe omgeving, waren ook de auto’s in Piraeus van een likje verf voorzien. Een Feyenoord-fan die er bij was legt uit: “Ik ben al jaren fan van Panathinaikos. Dat begon al in 1996 toen de club in Amsterdam van Ajax won. De club lijkt ook in veel opzichten op Feyenoord. Het begint al met de kleuren groen en wit, dat zijn immers ook de kleuren van Rotterdam. Bovendien is PAO net als Feyenoord in 1908 opgericht. Onze groen-witte jubileumshirts zijn dan ook erg in trek onder de fans van Panathinaikos. Daarnaast hebben wij een behoorlijke reputatie als fans. We zijn de trouwste en luiddruchtigste van Nederland. En dat weten ze in Griekenland maar al te goed.”

“Een gesprek met een Griek gaat meestal als volgt: ‘kom je uit Nederland? Ben je voor Ajax. Nee, Feyenoord? Oh dat zijn de ergste. Dat weet iedereen hier.’ Ze kunnen het bij Panathinaikos dus ook zeker waarderen dat wij hier komen.”

En bij zo’n bezoek hoort dus kennelijk ook het treiteren van de aartsrivaal uit Piraeus. “Als je voor Panathinaikos bent, ben je automatisch anti-gavros”, stelt de Feyenoorder. “Net zoals een Feyenoord-fan automatisch een bloedhekel heeft aan die club uit Amsterdam. Nu is Olympiakos een beetje het Ajax van Griekenland. Ze hebben de meeste aanhangers en de grootste mond. Bovendien hebben ze de reputatie dat ze altijd wegrennen bij gevechten, net als Ajax dus.”

Over de nachtelijke missie rond het Karaiskakis stadion wil hij niet alles kwijt. “Liever geen naam ook, want we hebben natuurlijk geen vrienden gemaakt. De kans dat we daar in Piraeus zouden worden neergestoken of zo was ook best groot. Maar de actie was het absoluut waard. We hebben gewoon de nacht voor de wedstrijd hun onderkomen flink aangepakt. Dat vinden ze absoluut niet leuk.”

Hier volgt een uitgebreide fotoreportage van de bekladdingen rond het Karaiskakis stadion. Deze zijn foto’s zijn aangeleverd door derden en wij hebben het recht deze te gebruiken.

Staking
De basketballers van Panathinaikos spelen vanavond (21 oktober) pas hun eerste wedstrijd van het seizoen. In en tegen Valencia beginnen de Athenenaren hun avontuur in de Euroleague, zeg maar de Champions League van het basketbal. De reden voor deze vreemde voorbereiding is een staking onder de spelers in de nationale competities. Volgens de clubs is de nationale bond afspraken niet nagekomen op het gebied van achterstallige salarissen, pensioen- en verzekeringsgelden. Het conflict is nog niet voorbij en ook de competitiewedstrijd van zaterdag 23 oktober tegen PAOK Saloniki zal waarschijnlijk niet doorgaan.

Valencia
Van een ideale voorbereiding is dus geen sprake. Terwijl Valencia toch een geduchte tegenstander is. De Spanjaarden wonnen vorig seizoen nog de Eurocup en dwongen daarmee promotie af naar het hoogste Europese niveau. Deze zomer heeft de club uit de sinaasappelstad zich bovendien flink versterkt. “Het wordt een zeer belangrijke wedstrijd tegen een zeer goed team”, liet Panathinaikos-coach Zelimir Obradovic op de officiële website van de club weten. “Ook niet makkelijk voor ons, vanwege de staking. We hebben nog niet gespeeld voor de Griekse competitie. Dus missen we wedstrijdritme. Ook al daarom wordt het een interessant duel.”

Eerste thuisduel
In Athene kijken de meeste fans al uit naar het duel met CSKA Moskou precies over een week. Het olympisch stadion van Athene biedt plaats aan 20.000 mensen en is naar verwachting volledig uitverkocht. Twee dagen voor de voetbalclash tegen Olympiakos Piraeus zullen wij van Groenvoer ook een kijkje gaan nemen in deze Griekse heksenketel. Volgens velen gaat het er bij een basketbalwedstrijd nog veel hectischer aan toe dan bij het voetbal. Tienduizenden mensen op elkaar gepakt in een broeierige hal, waar het geen moment stilvalt, is een garantie voor een ongekende sfeer.

Programma Road to Athina
Naast de voetbalderby tegen Olympiakos Piraeus en de basketbaltopper tegen CSKA Moskou staan er in de week van ‘The Road to Athina’ nog meer interessante duels van Panathinaikos op het programma. Bij de meesten kunnen wij evenwel niet aanwezig zijn, omdat deze ongunstig gepland zijn ten opzichte van andere wedstrijden. Wel zitten we in Griekenland natuurlijk dicht op het vuur en zullen zoveel mogelijk berichten over de toestanden in de Griekse sportwereld.

28/10 Panathinaikos-CSKA Moskou (basketbal)
30/10 Panathinaikos-Patras (volleybal)
30/10 Panathinaikos-Peristeri (basketbal)
31/10 Ilysiakos – Panathinaikos (basketbal)
3/11 Marmouris-Panathinaikos (volleybal)

Het loopt nog niet geweldig bij Panathinaikos. Goed, de Athenenaren staan er in de competitie nog niet eens zo beroerd voor, maar de resultaten in Europa zijn bepaald tegenvallend. Eerst werd PAO volledig weggetikt door Barcelona (5-1). Vervolgens was ook FC Kopenhagen in Athene met 0-2 te sterk. Tegen Rubin Kazan vecht Panathinaikos nu dus al voor de laatste kans op overwintering in de Champions League.

Blessures

Dat ook de tweede Europese thuiswedstrijd geen makkie wordt, lijkt een zekerheid. Panathinaikos heeft dit seizoen nog nauwelijks geïmponeerd. Bovendien kampt coach Nikos Nioplias met blessurezorgen. Creatieve spelers als Sebastian Leto, Sotiris Ninis en Sidney Govou liggen in de lappenmand. Zowel het matige spel als de blessuregolf is geen toeval. Veel Panathinaikos-spelers hebben vrijwel geen rust gehad deze zomer in verband met het WK in Zuid-Afrika.

WK-gangers

Bij teams als Bayern Munchen en Liverpool gebeurt momenteel hetzelfde. Ook deze traditionele topclubs presteren voorlopig ver onder de maat in Duitsland en Engeland. Namens Panathinaikos waren tien spelers actief in Zuid-Afrika. De Grieken Alexandros Tzorvas, Giourgas Seitaridis, Nikos Spyropoulos, Loukas Vyntra, Giorgos Karagounis, Kostas Katsouranis en Sotiris Ninis, Djibril Cisse en Sidney Govou namens Frankrijk en de Braziliaan Gilberto Silva. Geen enkele andere Griekse club leverde zoveel WK-gangers. Ook internationaal gezien scoort Panathinaikos hoog. En waar Engelse topclubs met dubbele selecties kunnen werken, heeft Nioplias niet zoveel ‘basiswaardige spelers’ tot zijn beschikking.

De wedstrijd tegen PAOK Saloniki in een leeg stadion.

Vermoeidheid

Bij enkele spelers druipt de vermoeidheid er aan alle kanten vanaf. Neem bijvoorbeeld routinier Giorgos Karagounis. Sinds het WK haalt hij nog maar heel zelden zijn oude niveau voor Panathinaikos. Toch is de voormalig Europees kampioen nog altijd een vaste waarde voor het Griekse nationale team. Vorige week dinsdag maakte hij tegen Israel nog het winnende doelpunt voor Griekenland (2-1), vier dagen later moest de middenvelder zich alweer doodop laten vervangen tegen PAOK Saloniki (1-0 winst). Deze wedstrijd werd overigens zonder publiek afgewerkt. Tegen Rubin Kazan zijn de fans weer welkom in het olympisch stadion. Dan zal blijken of de dolle supporters hun team over hun vermoeidheid heen kunnen schreeuwen of dat deze juist gebaat zijn bij rust.

Tijdbalk Road to Athina

Supercup

Tenminste, de fans van Panathinaikos mogen de clash tussen Athene en Pireaus bijwonen. De havenbewoners zijn door onlusten in het verleden niet welkom. Maar ook fanatieke Panathinaikos-supporters maken zich zorgen. Wat wil het geval: morgen (vrijdag 15 oktober) spelen de volleyballers van beide aartsrivalen om de Griekse supercup. De wedstrijd wordt op neutraal terrein afgewerkt. Te weten: het eiland Santorini. Hoe mooi en harmonieus het vulkanische eiland ook mag aandoen voor toeristen, met duizenden knettergekke Griekse sportfans kan het er ook behoorlijk mis gaan.

Het vulkanisch eiland Santorini vanaf zee gezien.

Santorini

Santorini is deel van de eilandengroep de Cycladen. De bevolking van deze eilandengroep is volledig verdeeld. Panathinaikos en Olympiakos Piraeus hebben er ongeveer evenveel aanhangers. Maar naast de bewoners van Santorini zelf worden er ook veel fans van buiten het eiland verwacht. Die moeten allemaal met de boot komen en er is slechts een haven. De vrees is dus terecht dat het paradijslijke eiland ontsierd zal worden door relletjes. En nieuwe geweldsuitingen kunnen nog wel eens grove maatregelen voor de voetbalclash tussen beide Griekse grootmachten tot gevolg hebben.

Brandende politie-auto in Kavala.

Aris Saloniki

Naar verluid begonnen de ongeregeldheden toen supporters van Aris Saloniki de confrontatie zochten met de fans uit Athene. Zij wilden daarmee wraak nemen vanwege rellen tijdens de bekerfinale van vorig jaar. Hierbij werden Aris-supporters in het Olympisch stadion van Athene behoorlijk in de pan gehakt. Hooligans van Panathinaikos hadden steward-hesjes bemachtigd en bekogelden de fans uit Thessaloniki die vastzaten in hun vak met allerlei voorwerpen, waaronder ook veel vuurwerk.

‘Stewards’ van Panathinaikos vallen Aris-fans aan tijdens de Griekse bekerfinale.

Kavala en straf

Het is vooralsnog gissen wat zich in Kavala heeft afgespeeld. Feit is wel dat de grootste gevechten tussen Panathinaikos-fans en de politie waren. De schade aan de zijde van de autoriteiten was aanzienlijk met meerdere gewonde agenten en een uitgebrande politiewagen. Ook gingen tal van andere zaken (vooral auto’s) in vlammen op. Vrijwel zeker is dus ook dat de Atheense topclub hiervoor gestraft wordt. Het is voorlopig nog wachten op een uitspraak van het gerecht, maar naar verwachting zullen de Groenen één a twee duels zonder publiek moeten spelen.

Gemotiveerd Barca

Komt nog bij dat de Catalanen tot op het bot gemotiveerd zijn om een goed resultaat te halen. De afgelopen week verloor wereldkampioen Spanje, met een groot aantal Barca-spelers in de gelederen, met liefst 4-1 van Argentinië. Dit weekeinde ging ook Barcelona onderuit. Nota bene in eigen huis en tegen promovendus Hercules Alicante: 0-2. En dus was het tijd voor spierballentaal in Catalonië. Alsof het een wedstrijd op zich was riepen de spelers van Barcelona om het hardst dat ze ‘iets goed wilden maken’.

Panathinaikos, best of the rest?

Opvallend daarbij was echter wel dat de Griekse opponent bij al dit verbale geweld niet gekleineerd werd. In tegendeel. Trainer Josep Guardiola stelde zelfs dat Panathinaikos in een poule met verder het Russische Rubin Kazan en FC Kopenhagen (Denemarken) de gevaarlijkste opponent is. “De Griekse competitie is sterk, met interessante spelers.”

Real Madrid

Onder de fans van Panathinaikos leeft het duel met de Spaanse voetbalgrootmacht ontzettend. Niet alleen vanwege de naam, uitstraling en sterren van Barcelona. Ook omdat de aartsrivaal van de Catalanen Real Madrid als bevriende club wordt gezien. Logischerwijs zullen de maagdelijke witte shirts van De Koninklijke ruimschoots aanwezig zijn in het Griekse uitvak.

Bijzonder goed speelde Panathinaikos nog altijd niet. De landskampioen gaf echter weinig grote kansen weg. Met name in de tweede helft drong Aris behoorlijk aan, maar op een paar dode spelmomenten na werd de bekerfinalist van vorig seizoen nauwelijks gevaarlijk. Bij PAO maakte de Spanjaard Luis Garcia zijn officiele debuut. De voormalig smaakmaker van Liverpool verving een kwartier voor tijd een andere grote aankoop van deze zomer Sydney Govou. Voor de geboren Catalaan staat er dinsdag weer een belangrijke pot voor de deur. Dan begint Panathinaikos op zijn geboortegrond aan de Champions League, in en tegen Barcelona.

Door de overwinning op Aris staat Panathinaikos met vier punten uit twee duels gedeeld eerste. De Athenenaren moeten die koppositie wel met liefst vier andere ploegen delen. Aartsrivalen AEK Athene en Olympiakos Piraeus staan wel al op een punt achterstand.

De wedstrijd tegen Aris Saloniki: